Ufunuo 2020 - Somo la 2A.

• Utafiti ufaao wa Ufunuo si zoezi la fumbo(usiri) au dhana zisizo na msingi

  • Ni zoezi la uchunguzi makini wa maandishi pamoja na utafiti wa hatua kwa hatua wa Maandiko.

    • Wiki iliyopita katika Sura ya 1 tuliona jinsi somo letu linavyoweza kuwa la hatua kwa  hatua wakati tuliona yale ambayo Yohana aliandika

    • Kwanza, tuliona kwamba Yohana aliambiwa aandike anayoyaona, si yale anayoambiwa

  • Na maelezo hayo yalieleza kwa nini kitabu hiki ni kigumu kukielewa

    • Kwa kawaida, kutafsiri Biblia humaanisha kutafsiri maelezo

    • Lakini katika kisa hiki, Yohana hutoa tu maelezo ya matukio ambayo anaona

    • Ambayo ina maana ni lazima kwanza tuelewe kile anachoeleza, na kisha tunapaswa kutafsiri maana ya maono yake

  • Mtindo huu wa kusoma Maandiko unathamini sana ustadi wetu wa uchunguzi na maarifa (ujuzi) yetu ya Maandiko kwa ujumla.

    • Ustadi wetu wa uchunguzi utatusaidia kupata maana ya matukio ambayo Yohana anatuelezea

    • Na ujuzi wetu wa Biblia unakuja katika kufasiri maono

  • Na hilo ndilo jambo la pili tulilojifunza juma lililopita...maana ya alama zilizotumika katika kitabu hiki zitapatikana mahali fulani katika Maandiko.

    • Ikiwa maana ya ishara ni muhimu kwa hadithi, basi Biblia itakuwa imeieleza mahali fulani kwa manufaa yetu

    • Na mara nyingi maelezo hayo yatapatikana katika muktadha wa karibu

• Na kisha, cha tatu na hatimaye, tulijifunza kwamba kitabu chenyewe kina muundo rahisi sana lakini muhimu ambao utaongoza uelewa wetu

  • Muundo huo umetolewa katika muhtasari ambao Yesu alimpa Yohana katika Sura ya 1

    • Muhtasari unapatikana katika mst.19, na tuliuchambua wiki iliyopita

    • Lakini tulikuwa na kazi ambayo haijakamilika ndani yake, kwa hiyo hebu turudi na kuanza somo letu usiku wa leo huko

Ufu. 1:19 Basi, uyaandike mambo hayo uliyoyaona, nayo yaliyopo, na yale yatakayokuwa baada ya hayo.

• Yohana aliambiwa na Yesu kuandika kitabu hiki katika sehemu tatu

  • Sehemu ya kwanza ilikuwa: Andika mambo uliyoyaona

  • Sehemu ya pili ni: andika mambo yaliyopo

  • Na sehemu ya tatu ndiyo hii: Andika mambo yatakayotokea baada ya hayo

• Wiki iliyopita tulitambua sura za kitabu zinazolingana na kila sehemu hizi

  • Na tulifanya hivyo kupitia uchunguzi rahisi tukianza na wakati wa vitenzi alivyotumia Yesu

    • Sehemu ya kwanza Yesu aliita kitu ambacho Yohana alikuwa amekiona

    • Yesu alitumia kitenzi cha wakati uliopita, kwa hiyo Yesu alikuwa anarejelea mambo ambayo Yohana alikuwa ameyaona tayari tunapofikia mst.19

  • Yohana alikuwa ameona nini kufikia wakati wa Sura ya 1:19 ?

    • Jibu la wazi ni mambo yaliyotukia kabla ya mstari huo,  ni mambo ambayo Yohana alieleza katika Sura ya 1

    • Kwa maneno mengine, Sura ya 1 ni sehemu ya kwanza ya kitabu, mambo ambayo Yohana alikuwa ameona

  • Na Yohana aliona nini? Alimwona Yesu katika umbo Lake la ufufuo na utukufu

    • Naye akaona vinara vya taa na nyota mkononi mwa Yesu

    • Alieleza yote aliyoyaona na jinsi maono hayo yalivyomjia

  • Na katika maelezo haya yote, Yohana anatoa mamlaka kwa kile anachoandika, ambayo ndiyo ilikuwa hoja katika Sehemu ya 1

    • Kuanzia na mlolongo wa ulinzi na utambulisho wa Yohana kama mtume na kisha kuelekea jinsi Yohana alivyokutana na Kristo.

    • Hatimaye tukihitimisha kwa kuonekana kwa Yesu na maelekezo yake kwa Yohana...kwa maelezo haya yote tuna ujasiri wa kuukubali ushuhuda wa Yohana.

    • Ikiwa tunakubali uhalali wa Maandiko hata kidogo, basi tuna sababu sawa ya kukubali ukweli wa maelezo ya Yohana

• Sasa tunahamia kwenye mambo yaliyopo, na kama Sehemu ya 1 ni rahisi kutambua ni sura zipi zinazohusishwa na Sehemu ya 2.

  • Sehemu ya pili lazima ianze katika Sura ya 2, kwa kuwa Sehemu ya 1 ilijumuisha tu mambo ambayo Yohana alikuwa ameona kabla ya mst.19

    • Kwa hivyo Sehemu ya 2 inaishia wapi na Sehemu ya 3 inaanzia wapi katika maandishi ya Ufunuo?

    • Jibu rahisi ni kwamba ikiwa tungeweza kutambua sehemu ya 3 ilianza wapi, basi kwa mchakato wa kuondoa tungejua hivyo vyote.

    • Kwa ufafanuzi Sehemu ya 2 inaishia pale ambapo Sehemu ya 3 inaanza

  • Kama tulivyoona wiki iliyopita, kuna kidokezo dhahiri katika kifungu kinachotuambia sehemu ya 3 inaanzia wapi:

Ufunuo 4:1 Baada ya hayo naliona, na tazama...

• Yesu aliita Sehemu ya 3 “mambo yatakayotukia baada ya hayo”

• Na kisha tunapata maneno hayo muhimu kuanza Sura ya 4, ambayo si bahati mbaya….ni alama tunayopaswa kutambua.

• Yanatuambia kuwa Sura ya 2 & 3 ni Sehemu ya 2; mambo "yaliyopo"

• Lakini neno "yaliyopo" linaleta mkanganyiko fulani kwetu katika hatua hii

  • Kitenzi hicho cha wakati wa sasa kinaonekana kudokeza kwamba Yesu alikuwa akimwonyesha Yohana mambo ambayo yalikuwa muhimu tu katika siku za Yohana

  • Lakini hiyo si kweli...kulingana na muhtasari ambao Yesu alitupa, mambo ya Sehemu ya 2 lazima yaendelee kuwa muhimu hadi Sehemu ya 3 ianze.

• Kimantiki, mambo  “yaliyopo” (Sehemu ya 2) yataendelea kuwa kweli (yaani, kubaki “yapo”) hadi mambo yatakayotokea (Sehemu ya 3) yaanze.

  • Zaidi ya hayo, tunapotazama yale ambayo Sura ya 2 & 3 inayo, ni jambo linaloleta mantiki kwa nini Yesu aliita sehemu hii ni mambo "yaliyopo"

  • Kwa sababu katika sura hizi tuna barua zilizoandikwa kwa kanisa, ambazo ni kwako na mimi

• Kwa hiyo ushauri wa Yesu uliotolewa kwa kanisa lake lazima ubaki kuwa kweli na kuwa na matokeo maadamu kanisa lake lenyewe bado lipo.

  • Kwa hiyo katika siku za Yohana, barua ambazo Yesu aliandika kwa Kanisa ni mambo ambayo “yapo” kwa ajili ya kanisa

  • Vivyo hivyo, barua ambazo Yesu aliandika kwa Kanisa ni mambo ambayo "yapo" kwa kanisa leo

  • Ni baada tu ya matukio yanayotajwa katika Sura ya 4 na kuendelea ndipo tunaweza kusema kwamba mambo “yaliyopo” yamekwisha

• Kwa hiyo hebu tuingie katika Sehemu ya 2 na kuelewa ushauri wa Yesu kwa Kanisa lake, mambo yaliyopo, barua saba zilizoandikwa kwa makanisa saba ya siku za Yohana.

  • Kuanza kwa kufahamu (kuelewa) jinsi tunavyopaswa kukaribia tafsiri ya barua hizi

    • Kulingana na muundo wa barua hizi na yaliyomo ndani yake, tunapaswa kutumia njia tatu zinazojenga tafsiri kwa ushirikiano.

    • Njia zote tatu ni halali na kila moja hutupatia utambuzi wa kipekee ambao Yesu alitaka tuwe nao

  • Kwanza, lazima tusome barua hizi kihalisi, tukizichukukulia kwa maneno yake halisi (yaani kile kinachosemwa moja kwa moja).

    • Ni barua halisi, zilizoandikwa na Yesu kupitia mkono wa Yohana

    • Zilikuwa na wasikilizaji halisi akilini, wanaume na wanawake walioishi katika siku za Yohana

    • Barua hizi zilifika kwa wale waliokusudiwa huko Efeso, Smirna, na mahali pengine kama vile Yesu alivyokusudia.

  • Na mambo ambayo Yesu alizungumza kwa kila moja ya makanisa haya yalikuwa ya kweli kwa kila jumuiya

    • Efeso ilikuwa imesimama imara dhidi ya walimu wa uongo

    • Smirna ilikuwa ikiteswa, na kadhalika

    • Kwa maana hiyo, barua hizo ni mahususi na za kihistoria

  • Lakini kama tulivyojifunza, barua sio tu za kihistoria katika mwelekeo

    • Barua zinaendelea kuwa na umuhimu wa siku hizi (“zipo”) kwa Kanisa, hata miaka 2,000 baadaye.

    • Zaidi ya hayo, tunakumbuka kwamba Yesu alitupa barua saba haswa, na namba saba katika Biblia inawakilisha 100%.

    • Kwa hiyo barua hizi ziliandikwa kwa kanisa zima, sio tu jumuiya saba za nyakati za kale

  • Kwa hiyo lazima pia tuelewe kwamba barua hizi pia zinazungumza na hali na mitazamo ambayo inabaki kuwa kweli wakati wote wa kanisa.

    • Katika kila wakati, mahali fulani ulimwenguni tunaweza kupata jumuiya ya kanisa inayopitia masuala sawa na Efeso au Smirna.

    • Siku zote kuna makanisa yanayopigana na walimu wa uongo, mateso, ukengeufu n.k.

    • Na barua hizi huleta faraja, hekima na marekebisho kwa hali hiyo kama zilivyofanya katika siku ya Yohana

    • Kwa hiyo, barua hizo ni za ulimwengu wote na hazina wakati katika matumizi

• Lakini bado kuna njia moja zaidi ambayo lazima tuelewe barua hizi, na njia hii ya tatu ni rahisi kupuuza

  • Tunajua kitabu cha Ufunuo ni unabii, lakini unabii haukomei kwenye Sura ya 4 na zaidi.

    • Kila sura katika kitabu ina kipengele cha kinabii

    • Kwa mfano, ingawa Sura ya 1 ilirekodi tukio lililopita, hata hivyo ilijumuisha maelezo ya kinabii

    • Kuonekana kwa Yesu katika umbo la utukufu ni kinabii katika kutuonyesha kuonekana kwa Yesu wakati ujao atakaporudi

    • Kwa hakika, hilo ndilo kusudi la kitabu kizima: kutuonyesha matukio yatakayofuatana na ujio wa pili wa Yesu.

    • Na kila sura inachangia kusudi hilo kwa namna fulani

  • Kwa hiyo ni lazima tutafute vipengele vya kinabii katika barua zilizotolewa kwa makanisa na kwa uchunguzi wa makini tunazipata

    • Inahitaji turudi nyuma na kupata muhtasari wa  zote

    • Ili kufanya hivyo, ninatumia mchoro rahisi kuwakilisha Sehemu ya 2 ya Ufunuo, mambo ambayo yapo katika Sura ya 2 & 3.

  • Hebu tuanze kwa kuangalia maeneo ya makanisa haya saba katika siku za Yohana

    • Yote yalikuwepo Asia Ndogo, Uturuki ya sasa ya Kusini-Magharibi

    • Kuyatazama kwenye ramani kunaonyesha mtindo unaovutia

    • Mpangilio wa barua hizo unaendana na mzunguko wa saa

    • Mtindo huo unaonyesha kwamba barua hizo ni kiwakilishi cha kupita kwa wakati

  • Sasa mwanafunzi mwerevu wa historia anaweza kusema kwamba saa za mitambo zilikuwa hazijavumbuliwa hadi karne ya 14.

    • Lakini vipimo vya jua (miale ya jua) vimekuwa vikitumika tangu 3,500 KK

    • Na watazamaji wa jua hufuatilia mwendo wa jua kwenye uso wa saa

    • Wakati ikitazamwa kutoka ncha ya Kaskazini, dunia inazunguka kwa mwelekeo wa  kinyume cha saa

    • Hivyo basi vipimo vya jua (miiale ya jua) vinaonyesha mzunguko wa jua kwa mwelekeo/mwendo wa saa, jambo ambalo Warumi walilielewa kuhusu mwendo wa wakati

    • Baadaye, watengenezaji wa saa wa kwanza waliamua kuonyesha kupita kwa wakati kwa mwelekeo ule ule ili kuendana na vipimo vya jua (miale ya jua) vya siku hizo.

• Kwa hiyo jiografia ya kupendeza ya barua hizi inapendekeza kuwa zinawakilisha jinsi kanisa linavyobadilika kulingana na wakati wa nyakati (enzi) ambazo "zipo"

  • Kwa maneno mengine, barua zina mtazamo wa kinabii ambao ni ishara unahusiana na mwisho wa nyakati (eskatolojia).

    • Eskatolojia inahusu mafundisho ya siku za mwisho

    • Na barua hizi zinatuelekeza kwenye wakati huo

    • Jinsi gani? Wanaunganisha nukta kati ya matukio ya siku ya Yohana na matukio ya kurudi kwa Kristo

    • Zinatuambia jinsi Kristo anavyouhamisha ulimwengu kutoka ujio wake mara ya kwanza hadi Ujio Wake mara ya Pili

  • Na ndio maana Yesu alikiita kipindi hiki kuwa ni nyakati “zilizopo” kwa sababu zinabaki kuwa siku hadi tufikie matukio ya mwisho.

    • Kanisa la karne ya kwanza lilikuwa katika hali ile ile tuliyo nayo sasa

    • Kama vile walivyokuwa wakingojea kurudi kwa Kristo ndivyo tulivyo leo

    • Sura ya 4-22 zinaeleza jinsi matukio ya mwisho ya wakati huu yataenda, jinsi Yesu atakavyorudi na kile kinachokuja baada ya hapo

    • Wakati Sura ya 2 na 3 zinaeleza matukio ambayo lazima yatendeke kati ya karne ya kwanza na nyakati za mwisho

  • Lakini kwa jinsi ambavyo Yesu ameunda unabii huu, haikuwa dhahiri kwa Kanisa mara moja kwamba tunapaswa kuona barua katika maana hii ya tatu.

    • Ubora wa eskatolojia wa barua ulibaki kufichwa  kwa kanisa kwa zaidi ya miaka 2,000 iliyopita.

    • Ni katika kipindi cha miaka 150 tu au zaidi ambapo tafsiri ya kinabii imeshika hatamu kanisani

    • Na nikuonyeshe kwa nini Kristo alikusudia iwe hivyo

• Tutakapochunguza kila moja ya barua, tutaona kwamba barua hufuata muundo maalum

  • Kila barua itakuwa na vipengee fulani, na vipengele hivi vinawiana katika zote saba

    • Kutokana na muundo huo, tutaanza kuona jinsi kila barua inawakilisha kipindi cha historia ya kanisa

    • Kwa maneno mengine, kipindi chote cha wakati wa kanisa linapokaa duniani kinawakilishwa na barua hizi saba

    • Sio tu kwamba namba "7" inaashiria 100% ya kanisa, pia inawakilisha 100% ya wakati wa kanisa duniani.

  • Tunaweza kuwakilisha sehemu saba za wakati wa kanisa kwa mchoro rahisi

    • Kila moja ya barua inawakilisha urefu fulani wa muda wakati wa enzi ya kanisa duniani

    • Na kwa pamoja, barua zote saba zinaeleza jumla ya muda (100%) wa kuwepo kwa kanisa duniani kabla ya kurudi kwa Yesu.

  • Tukizitazama barua hizi mapema, haingewezakana kabisa kujua ni muda gani kila mojawapo ya vipindi saba ingetawala

    • Kwa kweli, hatungeweza hata kujua kama barua hizi zinawakilisha vipindi vya historia hata kidogo

    • Lakini tukitazama nyuma, tunaweza kuona jinsi yaliyomo katika barua hizo yanavyopatana na matukio katika historia

    • Na kwa kulinganisha maelezo ya kila herufi na matukio katika historia, tunaweza kupata mapumziko kati ya kila herufi

    • Tunaweza kutambua matukio yanayomaliza  kipindi kimoja kati ya vile saba na kuanzisha kingine.

• Kwa hiyo njia ya tatu ya kufasiri barua ni ya kinabii, tukitambua kwamba barua hizo zinasimama kwa kipindi fulani cha historia.

  • Na mtazamo huu unatuongoza kwenye hitimisho tatu za kuvutia

    • Kwanza, inaeleza kwa nini tafsiri ya kinabii ililikwepa kanisa kwa zaidi ya miaka 2,000 iliyopita

    • Kwa sababu ilihitaji kutazama mambo yaliyopita ili kuithamini

    • Ni kufikia karne ya kumi na tisa tu ambapo wasomi walianza kuona muundo na kuona uhusiano na wakati wa kanisa

  • Pili, mtazamo huu unapendekeza kwamba kama vile Kanisa lilivyokuwa na mwanzo (wakati wa Pentekoste) hivyo litakuwa na hitimisho kwa namna fulani.

    • Kama Efeso ilianzisha wakati wa kanisa basi Laodikia ndiyo inaumaliza

    • Hilo linatupeleka kwenye maswali kama jinsi gani na kwa nini kanisa linafika mwisho na hilo linamaanisha nini kwetu?

    • Na nini kinafuata? Kitabu cha Ufunuo kinajibu maswali hayo

  • Hatimaye, mara tunapotambua kwamba enzi ya kanisa ina hatua saba tu, inakuwa inawezekana kuelewa jinsi tulivyo karibu na mwisho

    • Ikiwa ungeniambia tunaishi katika hatua ya 3 au hatua ya 4, ningejua tuna muda mwingi uliobaki hadi mwisho wa umri.

    • Hata hivyo wazo hilo linaenda kinyume na Maandiko, sivyo?

    • Tunaweza kufikiria mistari ambayo inatukumbusha kuwa daima tuwe tayari kwa ajili ya kurudi kwa Kristo kwa sababu ni tukio ambalo linaweza kutokea wakati wowote.

  • Na ndio maana mbinu hii ya kutafsiri barua kwa makanisa haikufunuliwa kwa kanisa hadi karne ya kumi na tisa.

    • Kwa sababu sisi ni kipindi cha wakati wa kanisa kinachohitaji kujua kuhusu muundo huu

    • Na tunapoanza kusoma barua utaona ni kwa nini

• Kwa hivyo, hebu tusogee sasa kwenye barua zenyewe, na ya kwanza tunayojifunza itaweka kielelezo kwa zingine zote

Ufunuo 2:1 Kwa malaika wa kanisa lililoko Efeso andika; Haya ndiyo anenayo yeye azishikaye hizo nyota saba katika mkono wake wa kuume, yeye aendaye katikati ya vile vinara saba vya dhahabu.
Ufu. 2:2 Nayajua matendo yako, na taabu yako, na subira yako, na ya kuwa huwezi kuchukuliana na watu wabaya, tena umewajaribu wale wajiitao mitume, nao sio, ukawaona kuwa waongo;
Ufunuo 2:3 tena ulikuwa na subira na kuvumilia kwa ajili ya jina langu, wala hukuchoka.
Ufunuo 2:4 Lakini nina neno juu yako, ya kwamba umeuacha upendo wako wa kwanza.
Ufu. 2:5 Basi, kumbuka ni wapi ulikoanguka; ukatubu, ukayafanye matendo ya kwanza. Lakini, usipofanya hivyo, naja kwako, nami nitakiondoa kinara chako katika mahali pake, usipotubu.
Ufunuo 2:6 Lakini unalo neno hili, kwamba wayachukia matendo ya Wanikolai, ambayo na mimi nayachukia.
Ufunuo 2:7 Yeye aliye na sikio, na alisikie neno hili ambalo Roho ayaambia makanisa. Yeye ashindaye, nitampa kula matunda ya mti wa uzima, ulio katika bustani ya Mungu.

• Barua hizi saba zina muundo wa hali ya juu, na muundo huo hurudia kutoka barua moja hadi barua nyingine, na hurahisisha kujifunza.

  • Makanisa yana majina ya miji, na barua huanza na salamu

  • Kisha Yesu anatoa sifa, lawama, mawaidha, ahadi na maonyo

• Kwa hiyo tutachambua kila barua kulingana na muundo huu na tutachunguza kila barua kutoka kwa mitazamo yote mitatu

  • Tutaangalia kila moja kutoka kwa mtazamo halisi, wa kihistoria

  • Mtazamo wa ulimwengu wote, wa milele

  • Na hatimaye,  kwa mtazamo wa kinabii, kieskatolojia

• Na tunaanza na jina la kila kanisa na mpangilio wake wa kihistoria

  • Efeso lilikuwa jiji la bandari lililokuwa kwenye Bahari ya Mediterania

  • Jina lake lilimaanisha "kuhitajika" au "kutamanika"

  • Ilikuwa mojawapo ya bandari kuu zinazounganisha ncha za Mashariki na Magharibi za Milki ya Roma

  • Mtiririko mkubwa wa bidhaa kupitia bandari hii ulisaidia kufanya jiji kuwa tajiri sana

• Bandari za baharini huleta meli na meli huleta mabaharia na wasafiri, kwa hiyo jiji hili lilikuwa na mahekalu mengi yaliyowekwa kwa miungu mingi ya Waroma.

  • Kubwa zaidi lilikuwa hekalu la Artemi au Diana lililojaa makahaba

  • Na katikati ya jiji hili lenye shughuli nyingi, tunalo pia mojawapo ya makanisa makubwa zaidi yenye ushawishi mkubwa katika karne ya kwanza.

  • Iliwahesabu Paulo, Yohana na Timotheo miongoni mwa viongozi wake kwa miaka mingi na inaangaziwa sana katika kitabu cha Matendo ya Mitume na katika Nyaraka.

• Yesu analihutubia kanisa kwa kujiita yeye "Mwenye nyota saba katika mkono Wake wa kulia", akitembea kati ya vile vinara saba vya taa vya dhahabu.

  • Hapa tunaona muundo mwingine muhimu katika barua, ambapo Yesu anaweka kipengele kutoka kwa maelezo ya Yohana katika Sura ya 1 kwa kila kanisa.

    • Kipengele maalum ambacho Yesu anachagua kwa kila kanisa kinatuambia jambo fulani kuhusu hali ya kanisa hilo

    • Katika kisa hiki, Yesu anaweka alama za nyota na vinara vya taa

  • Kutokana na somo letu kwa juma lililopita, tulijifunza kwamba taswira ya nyota inawakilisha malaika chini ya mamlaka ya Kristo wakiwahudumia watakatifu.

    • Na vinara vya taa vinawakilisha jukumu la kanisa kuwakilisha ukweli wa Kristo kwa ulimwengu, kuleta nuru gizani

    • Picha ya Kristo akiwa amesimama katikati ya taa na kushikilia nyota inaonyesha mamlaka yake ya kutawala juu ya Kanisa.

  • Hivyo ukumbusho usio na kificho kwa Efeso unaonekana wazi kuwa huu: Yesu ndiye aliye madarakani, na bado anaongoza mwelekeo wa kila kitu.

    • Kanisa ni lake na analiamuru hata kutoka Mbinguni

    • Anataka kanisa la Efeso kukumbuka hilo, na inakuwa wazi tunapotazama kile Yesu analiambia kanisa.

  • Yesu anaanza kwa kuupongeza mwili huu, akisema wanataabika kwa kustahimili wakifanya matendo ya namna moja au nyingine.

    • Zaidi ya hayo, hawawezi kuvumilia watu waovu wanaokuja wakijiita mitume lakini sio

    • Wanawajaribu watu kama hao na kuwagundua kuwa waongo, kwa hiyo Yesu anawapongeza kwa kujitolea kwao kwa mamlaka ya kweli

    • Hatimaye, wanavumilia na kustahimili kwa ajili ya jina la Kristo bila kuchoka

• Kanisa hili kwa hakika linaonekana kuwa mfano mzuri, na tunaweza kulitumia kama funzo linaloweza kutumika kwa kila kanisa.

  • Kila kanisa linapaswa kuwajaribu wale wanaokuja kwa mamlaka au mafundisho

    • Katika kesi ya mtu anayejiita mtume, mtihani ulikuwa ikiwa ana nguvu za mitume

    • Mitume walikuwa wanaume walioagizwa baada ya Yesu kuwatokea binafsi, kwa kuwa Yesu mwenyewe ndiye ambaye huwateua mitume kwa njia ya kujionyesha binafsi.

  • Katika karne ya kwanza, mtume alikuwa na nguvu na mamlaka ya pekee

    • Mitume walikuwa na nguvu za miujiza na kuandika Maandiko kulingana na uongozi wa Roho

    • Kristo aliwateua wale kumi na wawili wa kwanza alipokuwa hai, na aliwateua wengine zaidi baada ya kufufuka

    • Lakini Yesu aliacha kuwaweka rasmi Mitume wakati fulani katika karne ya kwanza, na mtume wa mwisho kufa alikuwa Yohana

  • Na wakati huo, watu wa uongo walijaribu kujiita mitume kwa matumaini ya kupata vyeo vya mamlaka juu ya kanisa

    • Lakini makanisa kama Efeso yalikuwa makini na yakiangalia kwa uangalifu mafundisho, na yalijua vyema kuliko kuamini madai kama hayo

    • Ikiwa mtu hangeweza kutoa ishara za miujiza zinazofanana na mitume wote, basi kanisa lilijua kwamba watu hawa hawakuwa wa kweli.

    • Waliwajaribu, na wanaume hao waliposhindwa kufaulu mtihani huo, wakatolewa nje ya kanisa

  • Ingawa mitume hawatembei tena duniani, bado tunahitaji kufuata mfano wa Efeso katika kuwajaribu wale wanaojitolea kutufundisha au kutuongoza.

    • Hakuna aliye mkamilifu, lakini tunatafuta matunda mazuri katika maisha yao na tunajaribu mafundisho yao kwa Biblia

    • Na tunapofanya hivyo, tunampendeza Kristo, kama vile alivyowasifu wale wa Efeso

• Angalia katika mst.6 Yesu anasema wanachukia matendo ya Wanikolai

  • Wanazuoni wanajadili maana ya kauli hii

    • Tunajua jina hilo linamaanisha "mshindi juu ya watu", maana ambayo inapendekeza harakati ya kushinda mkutano

    • Kwa hiyo wengi wanaamini kwamba Wanikolai walikuwa wakianzisha uzushi wa tabaka tawala katika kanisa linaloitwa makasisi.

  • Lakini Biblia haipendekezi kamwe wala kuunga mkono utengano huo

    • Hakuna kitu kama makasisi dhidi ya walei

    • Mwili wa Kristo ni mmoja, na sisi sote ni makuhani Biblia inasema

  • Ndiyo tunao viongozi kanisani, lakini hawana utakatifu wake kipekee wala hawalindi njia ya kumfikia Mungu kwa niaba yetu

    • Wao wanalitumikia kanisa kwa karama walizopewa, kama amabvyo sisi pia tunalitumikia kanisa kwa karama tulizopewa.

    • Wana mamlaka na tunaheshimu mamlaka hayo, lakini kama watu binafsi hawajatengwa na sisi wengine

  • Hatimaye, tunaweza kujifunza somo kutokana na uvumilivu na ustahimilivu wa Efeso katika kazi ya kumtumikia Kristo

    • Yesu anabainisha kuwa wana matendo, na wanatimiza matendo haya mfululizo na bila kuchoka

    • Hiyo ni pongezi kubwa, kwa sababu hilo ni jambo gumu kufanya

    • Wengi wetu tuna hamu ya kuingia haraka katika kumtumikia Yesu, lakini jaribio la kweli la utumishi lipo katika kuendelea kushikamana na kazi hiyo

  • Biblia inasema uvumilivu ni kiungo kikuu cha ukomavu wa kiroho na thawabu ya milele

Yakobo 5:11 Angalieni, twawaita heri wao waliosubiri. Mmesikia habari ya subira yake Ayubu, mmeuona mwisho wa Bwana ya kwamba Bwana ni mwingi wa rehema, mwenye huruma.

Ebr. 10:35 Basi msiutupe ujasiri wenu, kwa maana una thawabu kuu.
Ebr. 10:36 Maana mnahitaji saburi, ili kwamba mkiisha kuyafanya mapenzi ya Mungu mpate ile ahadi.

• Kwa hiyo Efeso ni mfano kwetu wa utambuzi, umoja na uvumilivu

  • Lakini si kila kitu kilikuwa kamili katika kanisa hilo, kwa kuwa Yesu pia alikuwa na baadhi ya hoja za  kuwakosoa.

    • Na katika mojawapo ya kauli za kustaajabisha na zenye kustaajabisha katika Biblia yote, Yesu anasema kanisa hili lilikuwa limeacha upendo wake wa kwanza

    • Taarifa hiyo inavutia sana na mwanzoni inaonekana rahisi kuelewa

  • Kwa wazi, “upendo wa kwanza” wa kanisa lazima urejelee kwa Yesu, kwani ni upendo gani mwingine huja kabla ya upendo wa mwamini kwa Yesu?

    • Hata hivyo, tunashangaa ni jinsi gani hili liinaweza kuwa kweli kwa kanisa lililovumilia kwa ajili ya jina la Kristo?

    • Walipinga walimu wa uongo waliojaribu kuwagawanya, na bado walisahau kanisa lilikuwa nini?

    • Jinsi gani hasa walipoteza upendo wao wa kwanza?

  • Barua hiyo inatupa vidokezo kadhaa vya kutusaidia kuelewa hali hiyo, tukianzia na maelezo ya Yesu

    • Yesu analikumbusha kanisa kuwa yeye ndiye anayetawala kanisa lake

    • Naye hutumikia kanisa lake kwa njia ya malaika chini ya mamlaka yake

  • Kwa hiyo tunapata mkanganyiko huu wa kuvutia: kanisa lilikuwa kinzani sana kwa viongozi wa uongo na wale waliotaka kuanzisha tabaka maalum la watawala.

    • Hata hivyo Kristo aliona hitaji la kuwakumbusha kuwa alikuwa anaongoza

    • Inaonekana kwamba upinzani wao dhidi ya kuongozwa na viongozi wa uongo ulikuwa umebadilika na kuwa kutotaka kutawaliwa na Kristo pia.

  • Walibaki bila upendo wao wa kwanza kwa namna ambayo kijana hubadilika kutoka utii hadi ukaidi

    • Wanabadilika kutoka kutegemea na kuthamini uangalizi na msaada wa mzazi hadi kukasirika chini ya mamlaka ya mzazi huyo.

    • Wameacha mapenzi yao ya kwanza kwa maana ya kwamba walisahau siku za mwanzo za uhusiano huo na wamechukulia kawaida.

• Dokezo la pili la kuunga mkono hitimisho hili linapatikana katika tiba ambayo Yesu analipatia kanisa katika mst.5

  • Yesu anawaambia wakumbuke pale walipoanguka, na kufanya matendo waliyofanya hapo kwanza

    • Wanapaswa kufikiria juu ya makosa yao na kutubu makosa yale ya zamani

    • Wito wa kutubu unamaanisha kutafakari upya njia yao ya sasa, kuunga mkono na kusonga kwa njia bora zaidi

  • Dawa ya Yesu ni ya kuvutia hasa tunapokumbuka aliwapongeza tu kwa matendo yao ili tujue walikuwa hai

    • Na bado, shughuli hiyo haikuwa shughuli sahihi, haikuchochewa na upendo wao kwa Kristo

    • Kwa maneno mengine, mahali fulani njiani, jumuiya hii ya kanisa ilipoteza kuona kwa nini Kristo aliweka kanisa lake duniani

    • Waliacha upendo wao wa kwanza, na kanisa likawa juu ya kitu kingine isipokuwa Yesu na Injili yake

    • Walikuwa na shughuli nyingi sana na walivumilia katika kazi hiyo kwa ajili ya jina la Kristo, lakini walisahau kwa nini kazi hiyo ilikuwa muhimu.

  • Yesu anazungumza kuhusu moja ya vitisho vikuu kwa utume wa kanisa: Mkristo mwenye kuridhika na nafsi yake (aliyejitosheleza).

    • Kutosheka kunamaanisha kupata kuridhika katika maisha tuliyo nayo badala ya maisha ambayo Yesu anatamani tuwe nayo.

    • Mkristo aliyejitosheleza si lazima awe mtu ambaye haendi kanisani kujihusisha na huduma.

    • Kumbuka, Efeso ilikuwa ikifanya matendo mengi, Yesu alisema

  • Mkristo aliyejitosheleza amesahau kwamba Yesu ndiye msimamizi, wa kanisa na wa maisha yako

    • Unakuja kanisani kila juma, unaegesha gari lako sehemu ile ile, unasalimia watu wale wale, unakaa kwenye kiti kile kile.

    • Unaimba nyimbo zilezile, usema sala zile zile, unasikia mahubiri yaleyale ya motisha (kutia moyo) kila wiki, unatoa kiasi kile kile cha pesa.

    • Ni kustarehe (raha), haikuulizi chochote na iko chini ya udhibiti wako

• Na umeacha upendo wako wa kwanza…umesahau kwa nini unafanya jambo hili tunaloliita kanisa

  • Makanisa yanayoacha upendo wao wa kwanza ni makanisa yanayoanzisha zahanati au shule kama njia ya kuwafikia waliopotea

    • Lakini baada ya muda kazi inakuwa tu kuhusu kuponya majeraha ya kimwili au kufundisha ujuzi wa kidunia

    • Wanasahau kuhusu utume

  • Na kwa kiwango cha mtu binafsi, inaonekana kama programu za kanisa zinazosahau kushiriki Injili

    • Au madarasa ya Biblia au vikundi vidogo ambavyo havijawahi kusoma Biblia

    • Au vikundi vya wanaume na wanawake ambavyo vinajaza kalenda zao na viatu na viatu vya farasi na hawazungumzi kamwe juu ya Yesu.

    • Ni dhamira ya kumshirikisha Yesu na ulimwengu ndiyo sababu hata tunakusanyik…huo ndio upendo wetu wa kwanza.

  • Fikiria nyuma ambapo umeanguka…ni lini yote yalikuja tu kuhusu ushirika, utaratibu na mwonekano?

    • Na kama wewe ni kiongozi wa huduma au mwajiriwa wa kanisa, ni lini ilianza kuwa kazi na malipo?

    • Unaweza kuwa na shughuli nyingi zaidi kuliko hapo awali, lakini ni muda mrefu umepita tangu Yesu amekuwa akidhibiti kalenda yako au kuweka vipaumbele vyako.

    • Kutembea kwako kama Mkristo kumekuwa kwa mfumo wa kiotomatiki, na Yesu anasema anayo pingamizi juu yako kwa sababu hiyo.

  • Kumbuka Yeye huongoza Kanisa, na kwa kuwa wewe ni kiungo cha mwili, Yeye huendesha maisha yako pia

    • Lakini je, unamfuata Yeye? Je, unamsikiliza Roho?

    • Tunapomfuata Yesu, Yeye hutuleta kutoka upeo wa macho hadi upeo wa macho, kutoka majaribu hadi majaribu, ushindi hadi ushindi.

    • Kumfuata Yesu kamwe si jambo la kuchosha au jambo la kawaida, kwa sababu Yesu hatatuacha tupate kuridhika binafsi…Anataka tukue.

• Yesu anajali sana jambo hili, na analiambia kanisa lake kwamba kutakuwa na adhabu ikiwa watashindwa kutii wito wake wa kutubu.

  • Katika mst.5 Yesu anasema naja kwako ili kukiondoa kinara chako katika mahali pake usipotubu

    • Tunajua kinara cha taa ni ishara inayowakilisha kanisa lenyewe

    • Kwa hiyo, kuondoa kinara cha taa ni lazima kuwe na maana ya kumaliza mwili fulani wa kanisa

    • Na kwa kuwa kanisa hili lilikuwa kanisa la mji mzima, Yesu anatishia kuleta mwisho wa kanisa katika mji huo

  • Yesu alitaka Efeso itende kulingana na jina lao: walitamani

    • Yesu alitaka kanisa limtamani kama Paulo asemavyo:

1Kor. 2:1 Basi, ndugu zangu, mimi nilipokuja kwenu, sikuja niwahubiri siri ya Mungu kwa ufasaha wa maneno, wala kwa hekima.
1Kor. 2:2 Maana naliazimu nisijue neno lo lote kwenu ila Yesu Kristo, naye amesulibiwa.

• Kuna mambo mengi tunaweza kutamani katika maisha yetu ya kanisa, lakini hatuwezi kumwacha Yesu nyuma na kutarajia kuendelea kumtumikia.

• Basi nini kilitokea? Je, kanisa la Efeso lilitubu?

  • Hatuwezi kudhani tu, kwa sababu mwanzoni mwa karne ya pili, jiji lilikuwa katika hali ya kushuka kwa kasi

  • Mchanga ulianza kujaa katika bandari maarufu na yenye shughuli nyingi na kusababisha bandari yenyewe kurudi nyuma na kujitenga mbali na mji.

• Bandari iliposonga mbali zaidi na jiji, hatimaye ilipoteza chanzo chake kikuu cha mapato

  • Na kwa kifo cha biashara, mji hatimaye uliachwa

  • Magofu ya Efeso sasa yako maili nyingi sana ndani ya nchi badala ya pwani

  • Kama Yesu alivyoahidi, angekikomesha kile kinara, ambacho kinathibitisha kwamba anatembea kati ya makanisa yake akitawala.

• Hata hivyo, Yesu anatuambia kwamba haijalishi nini kinaweza kutokea kwa Kanisa mahali popote, uhusiano wetu wa kibinafsi na Yesu haubadiliki.

  • Katika mst.7 Yesu anawaita waamini wote (wale walio na masikio ya kusikia) akisema kwamba Roho anatuthibitishia kwamba tutakula matunda ya mti wa uzima.

    • Huu hapa ni muundo mwingine katika barua zote…zote huishia kwa kutia moyo waamini wote kutazamia

    • Haijalishi ni nini kingine kinachoweza kwenda mrama duniani katika makanisa yetu mbalimbali, mustakabali wetu wa milele uko salama

    • Na katika wakati huo ujao wa milele, tutapokea yote ambayo yameahidiwa

  • Katika kila barua saba, Yesu anarejelea mambo fulani kutoka kwenye makao ya milele ambayo tutajua wakati ujao

    • Hapa ni kumbukumbu ya mti wa uzima ambao sisi sote tutakula katika siku inayokuja

    • Badala ya kushughulikia maelezo hapa, nitahifadhi hiyo kwa ajili ya Sura ya 22

• Kwa hiyo tumeiangalia barua ya kwanza  kwa mtazamo halisi, wa kihistoria na  kwa mtazamo wa ulimwengu wote, usio na wakati, lakini vipi kuhusu mtazamo wa kinabii?

  • Je, kanisa hili linawakilisha vipi kipindi cha kwanza cha wakati wa kanisa?

    • Kwanza kabisa, ni rahisi kusema kanisa hili linawakilisha kipindi cha kwanza  kati ya vipindi saba vya enzi ya kanisa kwa vile ni barua ya kwanza

    • Hiyo ingemaanisha kwamba hii ndiyo barua inayowakilisha asili ya kanisa tangu mwanzo wa kanisa hadi wakati fulani baadaye

  • Tunajua kanisa lilianza rasmi siku ya Pentekoste, kulingana na ufafanuzi wa Mkristo Paulo anaotupa katika Warumi

Rum. 8:9 Lakini ikiwa Roho wa Mungu anakaa ndani yenu, ninyi hamwufuati mwili; bali mwaifuata roho. Lakini mtu awaye yote asipokuwa na Roho wa Kristo, huyo si wake.

Rum. 8:14 Kwa kuwa wote wanaoongozwa na Roho wa Mungu, hao ndio wana wa Mungu.

• Wale walio na Roho wa Mungu akiishi ndani yao ni Wakristo, na ni wana na binti za Mungu

• Na wote walio na Roho wa Mungu wanahesabiwa kuwa sehemu ya mwili mmoja uitwao kanisa

Efe. 4:4 Mwili mmoja, na Roho mmoja, kama na mlivyoitwa katika tumaini moja la wito wenu.
Efe. 4:5 Bwana mmoja, imani moja, ubatizo mmoja.
Efe. 4:6 Mungu mmoja, naye ni Baba wa wote, aliye juu ya yote na katika yote na ndani ya yote.

• Wale wote wenye Roho wa Mungu ni sehemu ya kanisa

  • Unapokuja kuamini kwamba Yesu ni Mungu na kwamba alikuja kuishi na kufa kama mwanadamu ili kukuokoa na dhambi zako

  • Kwa kifo chake alilipa gharama ambayo Mungu anadai kwa ajili ya dhambi yako na kwa ufufuo wake anathibitisha kwamba anaweza kukupa uzima wa milele

  • Kwa imani yako katika Injili hiyo umezaliwa upya kiroho

  • Na kama ishara ya awali ya mustakabali wa milele, Mungu hutuma Roho Wake kuishi ndani yako akikuunganisha na waamini wengine wote katika mwili mmoja.

• Kwa hiyo barua kwa Efeso inatupa muhtasari wa jumla wa jinsi kanisa kwa pamoja lilivyoibuka katika siku zake za kwanza.

  • Kanisa lilianza na upendo wake wa kwanza, likifahamu kikamilifu kwamba yote ni kuhusu Kristo na likingojea kwa hamu kurudi kwake

    • Kumbuka ufafanuzi huu kutoka kwenye kitabu cha Matendo ya Mitume:

Matendo 2:41 Nao waliolipokea neno lake wakabatizwa; na siku ile wakaongezeka watu wapata elfu tatu.
Matendo 2:42 Wakawa wakidumu katika fundisho la mitume, na katika ushirika, na katika kuumega mkate, na katika kusali.
Matendo 2:43 Kila mtu akaingiwa na hofu; ajabu nyingi na ishara zikafanywa na mitume.
Matendo 2:44 Na wote walioamini walikuwa mahali pamoja, na kuwa na vitu vyote shirika,
Matendo 2:45 wakiuza mali zao, na vitu vyao walivyokuwa navyo, na kuwagawia watu wote kama kila mtu alivyokuwa na haja.
Matendo 2:46 Na siku zote kwa moyo mmoja walidumu ndani ya hekalu, wakimega mkate nyumba kwa nyumba, na kushiriki chakula chao kwa furaha na kwa moyo mweupe,
Matendo 2:47 wakimsifu Mungu, na kuwapendeza watu wote. Bwana akalizidisha kanisa kila siku kwa wale waliokuwa wakiokolewa.

• Hivyo ndivyo inavyoonekana mtu anapoishi kwa ajili ya Kristo

• Na katika miaka ya kwanza ya kanisa, watu walikuwa wakiishi kana kwamba hakuna kesho duniani

• Kwa sababu walitarajia Yesu angerudi mara moja, na kurudi kwa Yesu kunapokuwa kwanza akilini mwako, basi hufikirii kidogo ulimwengu huu.

  • Walikuwa wakitumia muda wao daima katika kusali, na kudumu pamoja, wakishiriki yote waliyokuwa nayo, wakiuza mali zao.

  • Hiyo ni tabia ya mtu anayejua kuwa yote ni kuhusu Yesu

• Lakini baada ya muda, kanisa lilipoanza kutambua kwamba kurudi kwa Yesu kunaweza kuchukua muda mrefu kuliko walivyodhani, mambo yalibadilika

  • Na ilibidi…kanisa lilipaswa kuwepo ulimwenguni

  • Hii ina maana ilibidi kuweka usawa kati ya kutazamia umilele pamoja na Yesu na kuishi kwa leo

  • Hilo ndilo lilikuwa jambo la msingi la Kanisa kubaki nyuma wakati Yesu anaondoka…kwamba tungeshuhudia kwa ulimwengu

Yohana 17:15 Mimi siombi kwamba uwatoe katika ulimwengu; bali uwalinde na yule mwovu.
Yohana 17:16 Wao si wa ulimwengu, kama mimi nisivyo wa ulimwengu.

• Katika karne ya kwanza, kanisa la kwanza liliakisi mambo ambayo Yesu anawaambia Efeso katika barua hii

  • Kwa ujumla, kanisa lilishikilia mafundisho ya kweli, kwa kuwa Mitume wenyewe walikuwa hai, wakifundisha na kuliongoza kanisa

    • Walipinga mafundisho ya uongo huku wakihifadhi maandishi ya Mitume ili hatimaye kuunda maandiko matakatifu ya Agano Jipya.

    • Walifanya kazi za kuvutia katika kupeleka Injili nje kwa muda mfupi

    • Kanisa lilienea hadi Rumi na hata Uhispania kabla ya mwisho wa karne ya kwanza

  • Lilikuwa pia kanisa la ustahimilivu dhidi ya mateso ya Wayahudi na halikuchoka na mashambulizi yao

    • Mateso ya Wayahudi yalipotokea Yerusalemu, kanisa lilihamia Ughaibuni

    • Na baadaye wakati mateso ya Warumi yaliyoanzishwa na Nero yalipotokea, kanisa lilidumisha ushuhuda wake hadi kufa.

    • Ingawa walimu wa uongo walijaribu kujipenyeza ndani ya kanisa na kuanzisha uongozi usio wa kibiblia nyakati fulani, kanisa lilibaki imara.

    • Kwa hiyo mambo chanya ambayo Yesu alisema juu ya Efeso kwa ujumla yalikuwa yanawakilisha asili ya kanisa la kwanza kwa ujumla

  • Lakini karne ilipoendelea na mtume wa mwisho kufa, kanisa lilianza kubadilika kwa njia ambazo pia zinaakisi maoni hasi ya Yesu

    • Wakristo wa Kiyahudi kwa kiasi kikubwa walikufa, huku wapagani, Warumi walianza kuongoka na kuingia kanisani kwa maelfu

    • Waumini hawa wa Mataifa walikuwa tayari zaidi kuliko watangulizi wao wa Kiyahudi kuchanganya Ukristo na utamaduni wa Kirumi

  • Kama matokeo ya kufanya hivyo, kanisa likawa sehemu ya jamii ya Warumi

    • Katika miji kama Efeso, kanisa lilipata nafasi kando ya mahekalu ya Warumi na serikali

    • Na waumini walibakia kuwa wachanga na wa kimwili

    • Tunaweza kuona jambo hili waziwazi katika barua ambazo Paulo aliandikia moja ya makanisa ya Wamataifa na Warumi ya siku hizo, Korintho.

    • Waumini walikuwa wameridhika, wakiwa na shughuli nyingi katika ujenzi wa kanisa, lakini kwa njia hiyo hiyo Warumi walijenga jamii ya Warumi…

    • … kwa ajili yake tu

• Kwa hiyo Yesu alifanya nini ili kutikisa mambo katika kanisa lake? Huko Efeso, Bwana aliondoa mahali pa kanisa

  • Na kwa kanisa kwa ujumla, Bwana aliondoa nafasi ya kanisa ya upendeleo na usalama katika Milki ya Roma.

    • Bwana aliruhusu mateso ya kudumu, yaliyoenea sana kuingia kanisani na kulivunja kanisa huru kutokana na kujitosheleza kwake.

    • Kanisa halikuwa tena limejiridhisha na limejistarehesha wala halikuweza kupata nafasi katika jamii ya Warumi

    • Badala yake lilienda kwa siri na wale ambao hawakuwa wa Kristo kweli kweli kwa haraka walikata tamaa.

  • Kilichobaki kilikuwa ni mwili wa kweli, uliojitolea ambao ghafla unakumbuka maana ya kuwa mtumwa wa Kristo

    • Na ilimaanisha nini kuteseka kwa ajili ya Kristo

    • Na hiyo inatupeleka kwenye kanisa la pili, lile linaloitwa Smirna, ambalo maana yake ni “kifo”.

  • Basi, ni kipindi gani cha historia tunachoiweka barua hii ya kwanza ya kanisa?

    • Tarehe ya kuanza ni rahisi, kwa kuwa ni kipindi cha kwanza cha kanisa na kanisa lilianza Pentekoste

    • Nitatumia makadrio ya takwimu za jumla kwani tarehe kamili haijulikani na sio muhimu

    • Kwa hiyo tunaweza kusema Kanisa lilianza karibu 30 AD

  • Lakini linamalizika (linaisha) lini? Hakuna sayansi kamili ya kuchagua tarehe hizi

    • Lengo ni kuunganisha tarehe zetu na tukio fulani la kihistoria linalofungamana na maelezo ya barua. 

    • Ni tukio gani linaweza kuashiria mwisho wa kipindi cha kwanza cha kanisa?

  • Tunajua kwamba mabadiliko muhimu kati ya kipindi cha kwanza na cha pili ni kuongezeka kwa mateso

    • Na tunapojifunza Smirna wiki ijayo, tutaona mabadiliko hayo waziwazi

    • Lakini hakuna siku moja maalum ambayo mateso yalianza, kwa hiyo hatuna alama bayana ya tarehe hiyo.

• Lakini kuna alama moja ambayo inaashiria wazi hatua ya mabadiliko kwa kanisa la awali: mwisho wa mitume

  • Yohana alipokufa, mtume wa mwisho alikuwa ameondoka na kwa mara ya kwanza kanisa lilikuwa bila uongozi wa kitume

    • Mahali pao (yaani mitume) tulikuwa na kitu muhimu zaidi na chenye nguvu zaidi cha kuliongoza kanisa: neno la Mungu

    • Mitume walikuwa manabii wa Agano Jipya ambao waliotoa kanoni ya Agano Jipya

    • Na mara tu mtume wa mwisho, Yohana, alipoandika kitabu cha mwisho cha Maandiko (Ufunuo) hitaji la mitume liliisha

  • Isitoshe, kifo cha Yohana mwishoni mwa karne ya kwanza pia kiliambatana na utawala wa kigaidi ulioletwa na Kaisari Domitian.

    • Utawala huo ulianzisha kipindi kibaya cha mateso ya Warumi ambayo yalizidi na baadaye kupungua kwa karne mbili zilizofuata.

    • Kwa hiyo kwa kuzingatia maelezo hayo, tunaweza kuweka tarehe ya kipindi cha kwanza cha historia ya Kanisa iliyotabiriwa na barua ya Yesu kwa Efeso  kuwa kati ya mwaka 30-100 BK.

    • Na tunaweza kukiita kipindi hiki "Enzi ya Kitume".

  • Kwa hiyo wakati unaoliunganisha kanisa kutoka kwa Ujio wa Kwanza wa Kristo hadi Ujio Wake wa Pili unaanza na kipindi cha Efeso.

    • Na wiki ijayo tunahamia kipindi cha pili, cha tatu na cha nne